close
تبلیغات در اینترنت
تشبیه و انواع آن در شعر فارسی

مطالب مربوط

تشبیه و انواع آن در شعر فارسی

   بهمن نشاطى: تشبیه یعنی مانند کردن چیزی به چیز دیگر که به جهت داشتن صفت یا صفاتی با هم مشترک باشند .

هر تشبیه دارای چهار رکن یا پایه است :

۱ مشبه : کلمه ای که به کلمه ای دیگر تشبیه می شود.

۲ مشبه به : کلمه ای که کلمه ی دیگر به آن تشبیه می شود .

۳ ادات تشبیه :نشان دهنده ی پیوند شباهت: همچون، چون،مثل، مانند، همانند، به سان ،شبیه،نظیر، به کردار و …

۴ وجه شبه : صفت یا ویژگی مشترک بیت مشبه و مشبه به ( دلیل شباهت ) 

نکته : «مشبه » و « مشبه به » طرفین تشبیه نام دارند . که در تمام تشبیهات حضور دارند

نکته  : در تشبیه همیشه وجود وجه شبه در « مشبه به» قویتر و بارزتر است

نکته  : هر چه ارکان تشبیه کمتر باشد تشبیه، ادبی تر است.(البته داشتن مشبه و مشبه به الزامی است ) 

انواع تشبیه

۱ تشبیه مفرد: تشبیهی که «مشبه» یا «مشبه به» درآن، یک،چیز است و « وجه شبه» از همان یک چیز گرفته می شود  ( شباهت آن ها فقط در یک چیز است )

مثال : دانش     اندر دل      چراغ      روشن     است

۲ تشبیه مرکب: هریک از مشبه یا  مشبه به  دو یا چند چیز هستند؛ وجه شبه نیز از دو یا چند چیزگرفته می شود

مثال : دیـده ی اهـل طمـع به نعمـت دنیـا             پـر نشـود همچنـانکه چـاه به شبنـم ( پرنشود )

«مشبه» ترکیبی از دو چیز(دیده ی اهل طمع و نعمت دنیا ) و« مشبه به » نیز دو چیز است ( چاه و شبنم )

 به این معنی : همانطور که چاه با شبنم پر نمی شود ، چشم حریصان نیز با نعمت دنیا سیر نمی شود .

نکته : در تشبیه مرکب در حقیقت یک شکل کلی به شکل کلی دیگر همانند می شود .

تشبیه بلیغ

اگر « وجـه شبه » و « ادات تشبیه » از تشبيه  حـذف شود ، به آن « تشبیه بلیغ» می گویند .

تشبیه بلیغ زیباترین و رساترین تشبیه است Ü دلش سنگ است

 انواع تشبيه بليغ:

 الف تشبیه بلیغ اسنادي :« مشبّه‌به» به «مشبه» اسناد داده می‌شود

اين نان و آب چرخ چو سيل است بی وفا                من ماهی ام ، نهنگم ، عمانم آرزوست »

 ب تشبیه بلیغ اضافي(اضافه ي تشبیهی) : یکی از طرفین تشبیه به دیگری اضافه می‌شود

دست از مس وجود چو مردان ره بشوي                         

تا كيمياي عشق بيابي و زر شوي

توجه : تشبیه بليغ اضافي در کتاب های درسی بیشترین کاربرد را دارد .

ترکیباتی مثل : درخت دوستی ، همای رحمت ، لب لعل ، کیمیای عشق ، خانه ی دنیا ،… اضافه ی تشبیهی محسوب می شوند .

تشبيه مُرجّح (ترجيحي يا تفضيلي)

اعلام برتري چيزي بر چيز ديگر

هرچند كه از آينه بي رنگ تر است / از خاطر غنچه ها دلم تنگ تر است

دلم مثل آينه، بي رنگ است  حتي از آن هم بي رنگ تر است

دلم مثل خاطر غنچه ها دلتنگ است حتي از آن هم دلتنگ تر است

يكي دختري داشت خاقان چو ماه  /  كجا ماه دارد دو زلف سياه

مادري دارم بهتر از برگ درخت

   فاطمه زيبايى:

در تشبیه همیشه وجود وجه شبه در « مشبه به» قویتر و بارزتر است انواع تشبیه

۱ تشبیه مفرد: تشبیهی که «مشبه» یا «مشبه به» درآن، یک،چیز است و « وجه شبه» از همان یک چیز گرفته می شود  ( شباهت آن ها فقط در یک چیز است )

   ندا جلالى: دانش اندر دل چراغی روشن است

شهید بلخی

   بهمن نشاطى:

هر شبنمی در این ره صد بحر آتشین است   /   دردا که این معمّا شرح و بیان ندارد

حافظ

   فاطمه زيبايى:

خیال قامتت برطرف چشمم

چو سروی بر لب جویی نماید

تشبیه مرکب :

 خطی ز نور روی سیاهی است: / گویی بر آبنوس درخشید زر سپید

فروغ فرخزاد

   ندا جلالى:

 بايسته اي چنانکه تپيدن براي دل

يا آنچنانکه بال پريدن عقاب را

قيصر

   شهره حقدوست:

فیل بخت ما عجب کج می رود

در سر ما بس خیالی باطل است

   عبدالغفور آتابای:

 تا غنچه ی لبهای تو را بوسیدم

لبخند زدی گل به وجود آوردی

   ندا جلالى:

بايد از او مواظبت بكنيم

عشق ميراث باستاني ماست

 

سهيل محمودي

   بهمن نشاطى: مثال تشبیه بلیغ

خورشید می ز مشرق ساغر طلوع کرد   /   گر برگ عیش می طلبی ترک خواب کن

حافظ

تشبیه می  به  خورشید

تشبیه ساغر به مشرق

از خیال انگیزترین تشبیهات است

   ندا جلالى:

بهارم باورش سخت است اینکه بی تو خواهد ماند

به روی شاخه ی لب های من گنجشک لبخندی

بهمن نشاطی

   مرتضى حالى: منوچهری دامغانی:

سر از البرز بر زد قرص خورشید

چو خون آلود دزدی،سر ز مَکْمَن

به کردارِ ِچراغِ نیم مُرده↓

که هر ساعت فزون گرددش روغن

   شهره حقدوست:

دلم را چشمهایش تیر باران کرد ، تسلیمم

بگویید آن کمان ابرو سپاهش را نگه دارد            

 

سجاد سامانی

   فاطمه زيبايى:

 صبح امید که بد معتکف پرده ی غیب

 گـو بـرون آی که کـار شب تـار آخـر شد

حافظ

   عبدالغفور آتابای:

 بده کشتی می تا خوش بر آییم

از این دریای ناپیدا کرانه

حافظ

   مرتضى حالى: زنده یادسلمان هراتی:

کنار شب می ایستم

چشم بر شمدِ سورمه ای آسمان می اندازم

ستاره ها

با نخ نور گلدوزی شده اند

و من می شنوم زمزمه ی درختان را

   ندا جلالى:

گويند زمين خاکي از جذبه در حيطه ي افتاب مي چرخد

وقتي که تو راه مي روي گويند, بر خاک عبور مي کند خورشيد

منزوي

   فاطمه زيبايى:

صبح شد مریم، آفتاب مسیح

قطره ی ژاله اشک مریم صبح

خاقانی

   ندا جلالى: در بین معاصرین نوپردازسهراب از این تشبیه بس زیبا استفاده کرده و ترکیبات نو و زیبایی آفریده که به گفته ی محققین بسامد تشبیه بلیغ اضافی اونم از نوع حسی به حسی و مفرد به مفرد در شعراش بالا ست:

اکسیژن آب

گرداب آفتاب

شب بازوان

خنجر برگ

و...

و او به شیوه ی باران پر از طراوت بود

   فاطمه زيبايى:

 مادری دارم بهتر از برگ درخت

   فاطمه زيبايى:

 ای قله بلند یقین !

من به شب نشسته را دریاب !

 

زیبایی

 

   عبدالغفور آتابای:

 خواستم گل بخرم دیدمت به راه

اصلا گلی که من بخرم راه می رود

 

   ندا جلالى:

 جوانان بنی هاشم گرد غربت از حنجره می تکانند

دکتر سید حسن حسینی

 

تو دره ي بنفش غروبي كه روز را

بر سينه مي فشاري و مدهوش مي كني

فروغ فرخزاد

   فاطمه زيبايى:

چشم فتان تو بر گرد خود از خیل مژه

بهر نخجیر دلم کرده مهیا دو سپاه

زیبایی

   عبدالغفور آتابای:

روز روشن خیل شاعر پیشگان

با هلال ماه خنجر می زنند

سید حسن حسینی

   ندا جلالى: خداییش تشبیه و انواع اون در شعر کلاسیک و نو درخششی بی مانند داره

   عبدالغفور آتابای:

تلخی یک عشق نافرجام مثل قصه ها

بیستون شد در پس رویای شیرینی که هست

 

آتابای

تاریخ ارسال: سه شنبه 24 شهريور 1394 ساعت: 14:5 |تعداد بازدید : 16181 نویسنده :

دیدگاههای این مطلب

مهدی فلاحی
1396/12/15|13:59
سلام بر شما

نام
ایمیل (منتشر نمی‌شود) (لازم)
وبسایت
:) :( ;) :D ;)) :X :? :P :* =(( :O @};- :B /:) :S
نظر خصوصی
مشخصات شما ذخیره شود ؟ [حذف مشخصات] [شکلک ها]
کد امنیتیرفرش کد امنیتی