close
تبلیغات در اینترنت
ایهام

مطالب مربوط

ایهام


علی حبیبی:

ایهام در لغت به معناي درشك و گمان افكندن است اما در اصطلاح علم بديع ، آوردن واژه اي است با حداقل دو معني مناسب با كلام، يكي نزديك به ذهن و ديگري دور از ذهن .

معمولاً مقصود شاعر معني دور آن است و گاهي نيز هر دو معني مورد نظر مي باشد .

 

نكته 1 : ايهام نوعي بازي با ذهن است به گونه اي كه ذهن را بر سر دوراهي قرار مي دهد .

نكته 2 : انتخاب يكي از دو معني ايهام در يك لحظه بر ذهن دشوار است و اين امر باعث لذت بيشتر خواننده مي شود .

نكته 3 : شرط شناخت ايهام در آن است كه خواننده معاني مختلف يك واژه را بداند .


راحمه شهریاری:

کلمه اي که در کلام حداقل به دو معني به کار رفته باشه.

 ايهام(= توريه, توهيم, تخييل)

اينها اسماي ديگر ایهامند, اگه ديدين تعجب نکنين

قدما معتقد بودن که واژه دو معني دور و نزديک داره که در ايهام معني دوره مدنظره

و فکر کنم همين مدلش هم هنري تر باشه 

ايهام انواع مختلف داره:

_ ايهام تناسب

_ ايهام تبادر

_ ايهام ترجمه

_ ايهام تضاد


نمونه هایی برای مثال

فاطمه زیبایی:

نرگس مست نوازشگرِ مردم دارش
خون عاشق به قدح گر بخورد ، نوشش باد 
 
نرگس مست مردم دار یعنی چشمی كه دارای مردمك است و خوش رفتار با مردم

علی حبیبی:

امشب صدای تیشه از بیستون نیامد 
شاید به خواب شیرین، فرهاد رفته باشد 
"حزین لاهیچی"
«شیرین» هم "اسم معشوق خسرو" وهم به معنای "لذت بخش" است. 


مرتضی حالی:

کمندِ صیدِ بهرامی بیفکن، جامِ جَم بردار 
 که من پیمودم این صحرا؛ نه بهرام است و نه گورش 

گور به دو معنای گورخر و قبرستان

از آن دَمی که ز چَشمم برفت رودِ عزیز           
کنار دامنِ من همچو رودِ جیحون است 

رود:رودخانه
و...
رود:فرزند 

 گـر قَلبِ دلم را نَنَهد دوست، عیاری
من نقدِ روان در دَمَش از دیده شمارم

قلب به معنای آن طپنده ی وجود
و نیز بمعنای...
تقلبی 
 

فاطمه زیبایی:

قصد جان است طمع در لب جانان کردن

تو مرا بین که در این کار به جان می کوشم

در "به جان کوشیدن "ایهام است:سخت کوشیدن 

تلاش برای باختن جان.

چون برای هیچ یک از دو معنی ذکر شده سازگار ی در جمله وجود ندارد این نوع ایهام را ایهام مجرده می نامند

یا در این بیت :

باز آی که باز اید عمر شده ی حافظ

هر چند که ناید باز تیری که بشد از دست
 

عمر ایهام دارد:1-زندگانی2-یاری که همچون زندگانی برای حافظ گرامی است



دل دادمش به مژده و خجلت همي برم 

زين نقد قلب خويش که کردم نثار دوست

 

نقد قلب به معناي نقد دل

معناي ايهامي آن سکه تقلبي است


بسر سبز تو اي سرو  که گر خاک شوم

ناز از سر بنه و سايه برين خاک انداز

 

خاک شوم به معناي مردن است

ولي معناي ايهامي آن خواري و تذلل است

از آن زمان که بر اين آستان نهادم روي 

فراز خورشيد تکيه گاه منست

 

نهادم روي :روآوردم

 

معني ايهامي آن چهره ام را قرار دادم

 

چه ره بود اين که  زد در پرده مطرب 

که مي رقصند با هم مست و هشيار
 

پرده : پرده و درون

معني ايهامي پرده :آهنگ و موسيقي 


ترنم سلطانی:

 انواع ایهام

1-ایهام مجرده

2-ایهام آشکار

3-ایهام مرشحه

4-ایهام تناسب

5-ایهام تضاد

6-استخدام

7-ایهام ترجمه

 

علی حبیبی:


ايهام تناسب در شعر سعدی

يکي را حکايت کنند از ملوک

که بيماري رشته کردش چو دوک

 

رشته, نام يک بيماري است , که در کنار دوک, نخ را هم تداعي مي کند

 

ما در پیاله عکس رخ یار دیده ایم 

ای بی خبر ز لذت شرب مدام ما 

"حافظ"

«مدام» هم به معنای "شراب" و هم به معنای "همیشه" است.

 

 ترنم سلطانی:

 قصد جان است طمع در لب جانان کردن

تو مرا بین که در این کار به جان می کوشم

در "به جان کوشیدن "ایهام است:سخت کوشیدن 

تلاش برای باختن جان.

چون برای هیچ یک از دو معنی ذکر شده سازگار ی در جمله وجود ندارد این نوع ایهام را ایهام مجرده می نامند

یا در این بیت :

باز آی که باز اید عمر شده ی حافظ

هر چند که ناید باز تیری که بشد از دست

عمر ایهام دارد:1-زندگانی2-یاری که همچون زندگانی برای حافظ گرامی است



فاطمه زیبایی:

ون شبنم اوفتاده بدم پيش آفتاب 

مهرم به جان رسيد و به عيّوق بر شدم

 

در اين بيت، «مهر» دو معنا دارد: 1) خورشيد 2) عشق و محبت

 

اگر معناي «خورشيد» را در جمله جايگزين كنيم، بيت معناي درستي نخواهد داشت: خورشيد من به جان رسيد!!! (نادرست است) اما همين واژه با «آفتاب» و «عيّوق» (نام يك ستاره) تناسب دارد و آرايه‌ي مراعات نظير مي‌سازد.

 

و اما معناي درست و مورد نظر شاعر، «عشق و محبت» است.


فرهاد میرحسینی:

ز کيمياي مهر تو زر گشت روي من

آري به يمن لطف شما خاک زر شود

کيمياي مهر هم به معني با ارزش بودن لطف و مهره, هم به معني "کمياب بودن" مهر



 ترنم سلطانی:

ایهام آشکار:نوعی از ایهام است که ساز گار ی برای معنی دوم در بیت ذکر شده باشد:

به هیچ دور نخواهند یافت هشیارش

چنین که حافظ ما مست باده ی ازل است

کلمه ی" دور" ایهام آشکار دارد زیرا معنای اول آن که روزگار است

برایش سازگاری در جمله نیست ولی برای معنای دومش کهگردش جام و نوشاندن باده به میگساران هست

سازگارهایی همچون باده و مست در حمله ذکر شده است. پس اینگونه ایهام را ایهام آشکار گویند

در این بیت ایهام مرشحه وجود دارد که ساز گارهایی برای معنی نزدیک آورده شده:

کمند صید بهرامی بیفکن جام بردار

که من پیمودم این صحرا نه بهرام است نه گورش

گور:1-گور خر

2-بهرام گور

که کمند و صید. صحرا سازگارهای معنای نزدیک هستند 


فاطمه زیبایی:

آشنایی نه غریب است که دلسوزمن است 

چون من از خویش برفتم دل بیگانه بسوخت 

واژه ی غریب دارای دو معنی گوناگون است، یکی عجیب و دیگری ناآشنا

ولی تنها معنی عجیب را می توان در جمله جای داد ولی  معنای دوم نیز (یعنی ناآشنا) که با آشنا تضاد دارد به ذهن خطور می کند،
پس واژه ی غریب ایهام تناسب دارد. درمصراع دوم همین بیت نیز کلمه خویش دارای دو معنی " خود " یا " قوم و خویش " است
ولی تنها معنی "خود" درجمله جای می گیرد ولی به علت تناسب و تضادی که با واژه ی بیگانه دارد،
معنای دوم آن (یعنی خویش و خویشاوند) نیز به ذهن می آید، پس واژه ی "خویش" نیز ایهام تناسب دارد.


راحمه شهریاری:

وقتي "ايهام" رو به تنهايي بدون پسوند به کار مي بريم, منظورمون ايهامه اشکاره, درسته؟

ترنم سلطانی:

بدون پسوند منظورتون چیه؟


راحمه شهریاری:

يعني ايهام تناسب , نه.  ايهام تضاد, نه.  ايهام تبادر , نه. 

ايهام, تنها بياید, بدون پسوند


 ترنم سلطانی:

اگر کلماتی در بیت باشند که برای معنی دوم سازگار محسوب شوند این نوع ایهام را ایهام آشکار میگن

راحمه شهریاری:

بله...همون معناي ايهام در معناي عام


علی حبیبی:

فرقی نداره خانم شهریاری

همه ی آن ایهامند

تخصصی ترش

انواعی است که خانم سلطانی فرمودند


 راحمه شهریاری:

در اينکه , همه ايهامند شکي نيست. عرض فقط من روي "ايهام آشکار"بود که همان ايهام در معناي عرف است و عام 

ترنم سلطانی:

ایهام مجرده  و مرشحه زیباتر و هنری تر از ایهام آشکار هستن چون قرار است معنای دوم کلمه پوشیده تر بماند
ولی در ایهام آشکار همون سازگارهایی که در بیت ذکر میشن معنای دوم کلمه برای خواننده یادآوری میکنن


راحمه شهریاری:

همانطور در بالا جناب حبيبي اشاره کردند, درک ايهام در شناخت دقيق واژه ها و مفاهيمه,
و صدالبته سراينده و يا نويسنده باهوشه که به خوبي اين ارايه رو به خدمت مي گيره.
و خب فراواني اين ارايه در سروده هاي حافظ, مبينه توانايي و ذکاوت اين شاعره 


ترنم سلطانی:

در ایهام تناسب نیز در مواردی یک واژه درای دو معنا است که با معنایی که مد نطر شاعر نیست تناسبی ایجاد میکنه با کلمات دیگر بیت

دیشب به سیل اشک ره خواب میزدم

نقشی به یاد خط تو بر آب میزدم

خط:موی رسته بر چهره

انچه که می نگارند که با کلمه ی نقش تناسب داره

راحمه شهریاری:

خانم سلطاني عزيز, بسيار ممنونم از دقت نظرتون در گزينش انواع ايهام.
اما بنا به کمبود وقت و روالي که به تازگي پيش گرفتيم, بيست دقيقه ي اخر رو اختصاص مي ديم به شاهد مثالهاي عزيزان پرده ي خيال. 



ترنم سلطانی:

ولی در بعضی موارد هم دو کلمه دارای دو معنی هستند ولی شاعر یکی از معانی را مد نظر دارد:

خدا را محتسب مارا به فریاد دف و تی بخش

که شاز شرع ازین افسانه بی قانون نخواهد شد

ساز و شرع ایهام دارندحافظ ساز را در معنای ایین و هنجار و کلمه ی قانون را در معنای رسم و راه بکار برده

ولی این دو کلمه درمعنای ابزار های خنیاگری با هم ایهام تناسب میسازند 


اینک ابیاتی از دوستان پرده ی خیال:

راحمه شهریاری:


 مهر تو که برما نظر افکند قشنگ است

خورشید در آغوش دماوند قشنگ است

 

در صبح پر آرامش دنیای دل ما 

بر غنچه ی لبهای تو لبخند قشنگ است 

نصرت الله صادقلو 

 

مهر مهربانی تو/ خورشید وجود تو

 

ه علت های گوناگون

تمام لحظه ها دوری ست 

جهان هر کدام از ما 

رمانی با تم " کوری " ست

"امين رحمتي"

اگر این شهر بداند که تو شاعر هستی

شک ندارم که به شیرینی فرهاد شود

"نرگس ميرفيضي"


خیری نه دیدم ونه رساندم به هیچ کس

چون روزگار خیر ندیده است گردشم!

 

خیر ندیده از کسی* و

خیر ندیده به معنای نفرینی در حق روزگار

"علي حبيبي"

 

قدر حکم کنم « دل » که عاشقم باشی 

چگونه است که دست مرا نمی خوانی !؟

"محمد حسن زاده"

از هر ماهی که رو بر گردانی

به این ماه می رسی

همه چیز در گلویت 

خار می شود

"فلورا رحمانيان" 

 

تا چند بهار مرثیه خوان باشند

یک عمر در آرزوی باران باشند

وقتی که تو نیستی بعید است عزیز

گل ها همه آفتابگردان باشند

 

"حسن رفیعی"

گلها همه افتابگردانند: اشاره به کتاب قيصر امين پور

 

داغ اگر داغ لاله ای باشد، کوه هم تاب آن نخواهد داشت

جر دل پاک مادران شهید، این نشان را بگو کجا بزنند

"بهمن محمدزاده"

 

تو هماني که وعده مي دادم 

به خودم اي رسول مهرآور

جبرئيلانه عشق آوردي

آيه اي جز تو نيست محکم تر

"راحمه شهرياري"
 

محکم: استوار

آيات محکم در برابر آيات متشابه 

 

تاریخ ارسال: یکشنبه 11 بهمن 1394 ساعت: 22:15 |تعداد بازدید : 133 نویسنده :

دیدگاههای این مطلب


نام
ایمیل (منتشر نمی‌شود) (لازم)
وبسایت
:) :( ;) :D ;)) :X :? :P :* =(( :O @};- :B /:) :S
نظر خصوصی
مشخصات شما ذخیره شود ؟ [حذف مشخصات] [شکلک ها]
کد امنیتیرفرش کد امنیتی